Bài tập kỹ thuật prompt
Bảy bài dưới đây tập trung riêng vào kỹ thuật viết prompt: cách xếp đủ bốn thành phần, cách neo nguồn để bớt ảo giác, cách bắt mô hình suy luận từng bước, lấy nhiều lời giải rồi bỏ phiếu, cho ví dụ mẫu, và ra ràng buộc sao cho mô hình dễ theo. Mỗi bài là một nhiệm vụ thực hành: bạn viết hoặc sửa một prompt thật rồi tự đối chiếu với gợi ý. Làm tuần tự, bám buổi một và buổi hai.
Bài 1: bổ sung thành phần còn thiếu
Cho prompt dưới đây. Nó chỉ có nhiệm vụ, thiếu ba thành phần còn lại. Hãy chỉ ra prompt này thiếu vai trò, ngữ cảnh và định dạng ở đâu, rồi viết lại thành một prompt đủ bốn thành phần.
Tóm tắt bài báo này lại cho tôi.
Gợi ý
Một prompt đủ bốn thành phần cần: vai trò (mô hình đóng vai ai, ví dụ trợ giảng tóm tắt tài liệu học thuật cho sinh viên năm nhất), nhiệm vụ (đã có: tóm tắt, nhưng nên nêu rõ tóm tắt để làm gì), ngữ cảnh (bài báo về chủ đề gì, người đọc bản tóm tắt là ai, dài bao nhiêu là vừa) và định dạng (một đoạn văn, hay các gạch đầu dòng, có cần nêu kết luận chính riêng không). Tiêu chí đạt: chỉ đúng từng thành phần đang thiếu, và bản viết lại để người đọc thấy rõ mỗi thành phần nằm ở đâu, không còn chỗ nào buộc mô hình tự đoán bối cảnh.
Xem lại bài Bốn thành phần và công thức RTF.
Bài 2: neo nguồn cho một câu hỏi dễ bịa
Bạn cần biết thời hạn đăng ký học phần kỳ này. Nếu hỏi thẳng "hạn đăng ký học phần là khi nào", mô hình không có lịch thật của trường bạn nên sẽ tự dựng một mốc nghe hợp lý. Hãy viết lại yêu cầu theo cách neo mô hình vào một tài liệu bạn dán vào, buộc nó trích lại chỗ đã dùng và nói thẳng khi tài liệu không nói tới.
Gợi ý
Ảo giác không phải do mô hình cố tình sai, mà do nó được huấn luyện để nối chữ nghe hợp lý, nên khi thiếu dữ kiện nó vẫn lấp chỗ trống bằng một câu trôi chảy. Hạ nhiệt độ không chữa được điều này, vì gốc rễ nằm ở chỗ mô hình không có thông tin thật chứ không phải ở độ ngẫu nhiên. Cách chắc chắn nhất là neo nguồn: dán tài liệu vào, yêu cầu chỉ trả lời dựa trên đó, trích lại câu gốc, và khai "tài liệu không đề cập" khi thiếu. Tiêu chí đạt: mọi mốc thời gian trong câu trả lời đều truy được về một dòng trong tài liệu, phần nào không có thì để trống chứ không suy ra.
Chỉ dựa vào lịch dưới đây, cho biết hạn đăng ký học phần. Trích lại nguyên
dòng bạn căn cứ. Nếu lịch không nói tới điều gì, hãy viết "không có trong
tài liệu", không tự suy đoán.
[dán lịch học vào đây]
Xem lại bài Cung cấp ngữ cảnh.
Bài 3: bắt mô hình suy luận trước khi kết luận
Cho câu hỏi phân loại sau: "Câu phản hồi của sinh viên dưới đây là tích cực, tiêu cực hay trung tính, và vì sao?" Hãy viết một prompt buộc mô hình phân tích các dấu hiệu trong câu trước rồi mới đưa nhãn ở dòng cuối, và giải thích vì sao thứ tự này quan trọng.
Câu phản hồi: "Bài giảng thì ổn nhưng phần thực hành hơi vội, không theo kịp."
Gợi ý
Với bài cần cân nhắc nhiều dấu hiệu, yêu cầu mô hình nêu lập luận trước rồi mới chốt nhãn thường cho kết quả đáng tin hơn hỏi thẳng nhãn. Prompt tốt bắt mô hình chỉ ra từng cụm mang sắc thái (ví dụ "ổn" nghiêng tích cực, "hơi vội, không theo kịp" nghiêng tiêu cực), cân nhắc rồi mới kết luận ở dòng cuối. Nhưng nhớ: lập luận trôi chảy không bảo đảm đúng, một chuỗi nghe mạch lạc vẫn có thể lệch ở một bước, nên bạn phải đọc lại lập luận chứ không tin ngay nhãn. Tiêu chí đạt: prompt yêu cầu phân tích dấu hiệu trước, nhãn nằm ở dòng cuối, và người đọc theo được vì sao ra nhãn đó.
Đọc câu phản hồi dưới đây. Trước hết liệt kê các cụm từ mang sắc thái và
sắc thái của chúng. Sau đó cân nhắc tổng thể. Chỉ đưa nhãn cuối cùng (tích
cực / tiêu cực / trung tính) ở dòng cuối, sau khi đã phân tích xong.
[câu phản hồi]
Xem lại bài Kỹ thuật suy luận.
Bài 4: lấy nhiều lời giải rồi bỏ phiếu
Bạn hỏi mô hình một bài tính có nhiều bước và lo nó lỡ sai một bước. Thay vì tin lần chạy đầu, hãy thiết kế một cách hỏi theo hướng tự nhất quán: lấy vài lời giải độc lập rồi chọn đáp án được lặp lại nhiều nhất. Viết prompt và mô tả bạn sẽ xử lý kết quả ra sao.
Gợi ý
Tự nhất quán dựa trên một quan sát đơn giản: một lần chạy có thể trượt ở một bước, nhưng nếu xin nhiều lời giải độc lập thì lời giải đúng thường lặp lại còn các kiểu sai thì tản mát mỗi lần một khác. Bạn cho mô hình giải lại bài đó vài lần riêng biệt, mỗi lần trình bày các bước, rồi bạn gom đáp án cuối và chọn cái xuất hiện nhiều nhất. Lưu ý đây là bỏ phiếu theo tần suất, không phải hỏi mô hình "đáp án nào bạn tự tin nhất", vì giọng tự tin không tương quan với độ đúng. Tiêu chí đạt: prompt tạo được nhiều lời giải tách bạch, và cách chọn cuối cùng dựa trên đáp án lặp lại chứ không dựa trên mức tự tin mô hình tự khai.
Giải bài dưới đây ba lần, mỗi lần độc lập, không tham chiếu lần trước.
Đánh số Lời giải 1, 2, 3, mỗi lời giải trình bày các bước và kết thúc bằng
một dòng "Đáp án:". Sau ba lời giải, ghi lại ba đáp án cạnh nhau.
[đề bài]
Rồi bạn tự chọn đáp án xuất hiện nhiều nhất trong ba dòng "Đáp án:".
Xem lại bài Kỹ thuật suy luận.
Bài 5: cho ví dụ mẫu để cố định khuôn đầu ra
Bạn muốn mô hình chuyển mỗi dòng ghi chú việc cần làm thành một thẻ có ba trường cố định: việc, hạn, mức ưu tiên. Mô tả suông thì mô hình mỗi lần trả về một kiểu. Hãy viết một prompt few-shot: kèm một hoặc hai ví dụ mẫu đầu vào đi kèm đầu ra đúng khuôn, rồi để mô hình làm tiếp theo mẫu.
Gợi ý
Khi khó tả bằng lời cái khuôn bạn muốn, cách hiệu quả là cho ví dụ mẫu: đưa vài cặp đầu vào kèm đầu ra đúng như ý, mô hình sẽ bắt chước khuôn đó cho các đầu vào mới. Ví dụ mẫu phải nhất quán với nhau, vì mô hình học theo cả những chỗ bạn không cố ý (thứ tự trường, cách viết hạn, tên nhãn ưu tiên). Chỉ cần một ví dụ lệch khuôn là đầu ra sau cũng lệch theo. Tiêu chí đạt: các ví dụ mẫu giống hệt nhau về cấu trúc, và một đầu vào mới cho ra đúng ba trường theo đúng thứ tự và cách viết như mẫu.
Chuyển mỗi dòng việc cần làm thành một thẻ theo mẫu. Làm theo đúng khuôn
của các ví dụ.
Đầu vào: nộp báo cáo thực tập trước thứ sáu, gấp
Đầu ra: Việc: nộp báo cáo thực tập | Hạn: thứ sáu | Ưu tiên: cao
Đầu vào: đọc chương 3 khi rảnh
Đầu ra: Việc: đọc chương 3 | Hạn: không có | Ưu tiên: thấp
Đầu vào: [dòng việc cần làm của bạn]
Đầu ra:
Xem lại bài Bốn thành phần và công thức RTF.
Bài 6: đổi ràng buộc phủ định thành khẳng định
Một bạn viết prompt nhờ AI soạn tin nhắn báo hoãn buổi học, kèm loạt ràng buộc phủ định: "đừng viết dài, đừng trang trọng quá, đừng dùng từ khó, đừng quên nêu lý do". Kết quả nhận về vẫn dài dòng và trịnh trọng. Hãy viết lại các ràng buộc đó theo lối khẳng định, nói mô hình nên làm gì thay vì cấm nó làm gì, và giải thích vì sao cách này dễ theo hơn.
Gợi ý
Ràng buộc khẳng định thường được mô hình theo tốt hơn ràng buộc phủ định, vì câu phủ định buộc nó suy ra hành vi đúng từ hành vi bị cấm, mà "đừng làm X" không nói rõ vậy thì làm gì. Cách sửa là chuyển mỗi câu cấm thành một câu chỉ dẫn: "đừng viết dài" thành "viết tối đa ba câu", "đừng trang trọng quá" thành "dùng giọng thân thiện, gần gũi", "đừng dùng từ khó" thành "dùng từ thông dụng, dễ hiểu", "đừng quên nêu lý do" thành "nêu rõ lý do hoãn ở câu đầu". Tiêu chí đạt: mỗi ràng buộc mới mô tả một hành vi cụ thể mô hình nên làm, và gộp lại chúng vẽ ra một đầu ra rõ hình dạng chứ không chỉ liệt kê điều phải tránh.
Xem lại bài Cung cấp ngữ cảnh.
Bài 7: nêu tiêu chí thành công ngay trong prompt
Bạn nhờ AI viết một đoạn giới thiệu bản thân dài khoảng năm câu để nộp kèm hồ sơ xin thực tập. Nếu chỉ nói "viết giúp tôi đoạn giới thiệu", bạn khó biết bản nào là đạt. Hãy viết một prompt có nêu sẵn tiêu chí thành công, để chính bạn và mô hình cùng biết thế nào là làm xong, và giải thích tiêu chí trong prompt giúp gì.
Gợi ý
Nêu tiêu chí thành công ngay trong prompt biến một yêu cầu mơ hồ thành một yêu cầu kiểm được: mô hình biết đích để nhắm, còn bạn có thước để đối chiếu đầu ra thay vì cảm tính. Tiêu chí nên cụ thể và đếm được: độ dài mong muốn, những điều bắt buộc phải có (ngành học, một điểm mạnh, một lý do muốn thực tập ở đây), giọng điệu, và điều cần tránh. Có thể yêu cầu mô hình tự rà lại đầu ra theo đúng danh sách tiêu chí trước khi trả về. Tiêu chí đạt: prompt chứa một danh sách điều kiện rõ ràng đến mức bạn nhìn vào đầu ra là chấm được đạt hay chưa, không cần đoán ý.
Viết một đoạn giới thiệu bản thân để nộp kèm hồ sơ xin thực tập. Tiêu chí:
khoảng năm câu; nêu rõ ngành học, một điểm mạnh cụ thể có ví dụ, một lý do
muốn thực tập ở nơi này; giọng chân thành, dễ đọc. Sau khi viết, tự kiểm
lại đủ các tiêu chí trên rồi mới trả về.
Xem lại bài Bốn thành phần và công thức RTF.
Câu hỏi tự kiểm
- 1Vì sao neo mô hình vào tài liệu bạn dán vào giúp giảm ảo giác, còn hạ nhiệt độ thì không?
- 2Tự nhất quán chọn đáp án cuối cùng dựa trên cái gì?
- 3Vì sao ràng buộc khẳng định thường dễ theo hơn ràng buộc phủ định?
- 4Khi khó mô tả bằng lời cái khuôn đầu ra bạn muốn, cách hiệu quả là gì?